سایه سنگین بلاتکلیفی بر چرخ‌های تولید

در فضای پیچیده و مبهمی که از آن به‌عنوان وضعیت «نه جنگ ، نه صلح» یاد می‌شود، تولیدکنندگان ایرانی با چالش‌هایی دست‌وپنجه می‌کنند که شاید از فشارهای دوران جنگ تحمیلی نیز فرساینده‌تر باشد.

در فضای پیچیده و مبهمی که از آن به‌عنوان وضعیت «نه جنگ ، نه صلح» یاد می‌شود، تولیدکنندگان ایرانی با چالش‌هایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند که شاید از فشارهای دوران جنگ تحمیلی نیز فرساینده‌تر باشد. این شرایط که مرز باریکی بین آرامش و تنش را ترسیم می‌کند، مهم‌ترین سرمایه هر فعال اقتصادی یعنی «قطعیت» را هدف گرفته است. در جنگی تمام‌عیار تکلیف همه از سیاستگذار تا تولیدکننده روشن است و می‌دانند که باید براساس اقتصاد مقاومتی و مدیریت بحران عمل کنند اما در برزخ نه جنگ ، نه صلح، افق پیش‌رو چنان مه‌آلود می‌شود که برنامه‌ریزی برای فردا را به سخت‌ترین کار ممکن تبدیل می‌کند.

این بلاتکلیفی راهبردی اثر خود را به‌سرعت در کاهش سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد. سرمایه‌گذاران ریسک‌های مرسوم تجاری را می‌پذیرند اما در برابر «نااطمینانی» که آینده را غیرقابل پیش‌بینی می‌کند، دست به عصا راه می‌روند. در شرایط نه جنگ ، نه صلح، ترس از تحریم‌های ناگهانی، تغییر ناگهانی قوانین بین‌المللی یا بسته شدن ناگهانی مسیرهای صادراتی چنان فضای روانی سنگینی ایجاد می‌کند که بسیاری از طرح‌های توسعه‌ای واحدهای تولیدی متوقف می‌مانند. نتیجه این توقف چیزی نیست جز تعمیق رکود، افزایش هزینه‌های تمام‌شده و درنهایت از دست رفتن توان رقابت در بازارهای منطقه‌ای.

بی‌برنامگی نتیجه شرایط بلاتکلیفی

در این رابطه رضا اعتدال، فعال حوزه تولید در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» عنوان کرد: مهم‌ترین اصل برای تولید ثبات سرمایه‌گذاری است که این امر نیز خود از مسائل امنیتی و سیاسی ناشی می‌شود، در غیر این صورت پیش‌بینی‌پذیری را برای امر تولید غیرممکن خواهد کرد. در سال‌جاری پس از جنگ ۱۲روزه، همواره سایه جنگ بر سر کشور سنگینی کرده که طی دو ماه گذشته این موضوع نیز شدت بیشتری یافته و همواره پیامدهای خود را بر تولید تحمیل کرده است.

اعتدال در ادامه با اشاره به این موضوع که تولیدکنندگان در شرایط نه جنگ ، نه صلح در شرایط بلاتکلیفی به‌سر می‌برند، ادامه داد: این شرایط همچنین روی قیمت تمام‌شده نیز تاثیرگذار خواهد بود. در کل ریسک تولید، معامله، صادرات و واردات را افزایش می‌دهد.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: طی دو ماه گذشته که سایه جنگ بر کشور بسیار پررنگ‌تر خودنمایی می‌کرد، شاهد جهش ۲۰‌هزار تومانی در قیمت دلار بودیم، این در حالی است که تا پیش از این جهش‌های ارزی با دلایل دیگر رخ می‌داد اما در شرایط کنونی سایه جنگ سبب این اتفاق شده است. سایه جنگ شرایط را غیرقابل پیش‌‌بینی می‌کند این در حالی است که تولید با مشکلات ساختاری دیگری نیز دست و پنجه نرم می‌کند.

این فعال حوزه تولید در ادامه توضیح داد: در چنین شرایطی طبیعی است که بنگاه‌های تولیدی طرح‌های توسعه‌ای خود را کنار می‌گذارند، نقدینگی خود را به‌سمت خرید مواد اولیه سوق می‌دهند و ممکن است که دست به تعدیل نیرو نیز بزنند. این در شرایطی است که برخی تولیدکنندگان از نبود برخی مواد اولیه نیز در رنج هستند.

اعتدال در ادامه تصریح کرد: این شرایط وقتی بغرنج‌تر می‌شود که نمی‌دانیم چنین وضعیتی تا چه زمانی ادامه‌دار خواهد شد، طبیعی است که تولیدکنندگان با حالت خوف و رجا به‌سر برده و تنها به گذر روزمرگی خود بسنده می‌کنند. آمارها تا پایان سال نشان خواهد داد که تولید به پایین‌ترین سطح خود خواهد رسید که این امر نتیجه شرایط ناایمنی بوده که بر کشور سایه افکنده است.

وضعیت صادرات در سایه جنگ

در این وضعیت تعلیق‌گونه صادرات که موتور محرک تولید است، با بن‌بست‌های تازه‌ای روبه‌رو می‌شود. قوانین تجاری و مسیرهای بانکی که در شرایط صلح از ثبات نسبی برخوردارند و در شرایط جنگ کاملا قطع می‌شوند، در این میان‌راه بلاتکلیف، گاهی باز و گاهی بسته می‌شوند. این ناپایداری برنامه‌ریزی برای تامین مواد اولیه و فروش محصولات نهایی را برای تولیدکننده به یک قمار پرهزینه تبدیل می‌کند. فعالان اقتصادی برای حفظ بازارهای صادراتی خود ناچارند سناریوهای متعددی را طراحی کنند و برای هر لحظه یک نقشه جایگزین داشته باشند؛ امری که هزینه مبادله را به‌شدت افزایش می‌دهد.

باید اذعان کرد که وضعیت نه جنگ و نه صلح، آزمونی دشوار برای بدنه تولید کشور است؛ آزمونی که در آن انسجام داخلی، نوآوری و روحیه جهادی می‌تواند به برگ برنده تبدیل شود. دولت و بخش‌خصوصی اگرچه با انبوهی از مشکلات ساختاری همچون ناترازی انرژی و مشکلات بانکی دست‌وپنجه نرم می‌کنند اما چاره‌ای جز عبور از این برزخ با برنامه‌ریزی دقیق و کاهش وابستگی به فضای بین‌المللی ندارند. در این میان حمایت هدفمند از واحدهای تولیدی، تامین پایدار حامل‌های انرژی و ایجاد ثبات در قوانین اقتصادی، می‌تواند تا حدی از التهاب این دوران بکاهد و زمینه را برای عبور سالم از این پیچ تاریخی فراهم آورد.

چه باید کرد؟

درخصوص اینکه دولت در شرایط سایه جنگ چگونه می‌تواند به تولید کمک کند و آیا بسته حمایتی ۷۰۰همتی در این راستا راهگشا بوده باید گفت حمایت دولت در راستای حمایت از تولید در راستای سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز صورت گرفته که در این زمینه باید اذعان کرد ارز یکی از مشکلات تولیدکنندگان است. بی‌ثباتی و نبود چشم‌انداز روشن در سایه جنگ و تورم مداوم و فزاینده مواداولیه امکان برنامه‌ریزی را برای تولیدکنندگان بسیار مشکل کرده است. دولت بیش از اقدام دیگری برای حمایت از تولید باید از این تورم فزاینده پیشگیری به‌عمل آورد.